İBN HALDUN DİYOR Kİ
Muhterem Dost,
İbn Haldun, Mukaddime isimli eserinde devletteki hâllerin ekseriya beşi geçmeyeceğini söyler ve bunları şöyle izah eder:
“BİRİNCİ HÂL(Zafer Dönemi):
Mülkü, elinde bulunduran devletin elinden çekip alma tavrıdır. Asabiyet, canlı bir şekilde görülür.
İKİNCİ HÂL(İstibdat Dönemi):
Devlet başkanı, kavmini bir tarafa bırakarak kendisine başka adamlar toplar ve bunları arttırmaya önem verir. Birlikte ele geçirdikleri mülkten, kendi kavmini uzak tutmaya gayret eder ve hâkimiyeti ele geçirmesinler diye onları izleri üzerine geri çevirir.
Devlet başkanı, kavmiyle birlikte hareket edip de hâkimiyeti ele geçirdiği zamankinden daha büyük bir mücadeleye girişir. Çünkü o zamanlar, kavmi kendisini desteklemişti. Şimdiyse kendisini destekleyen yakınlarına karşı mücadele vermek durumundadır.
ÜÇÜNCÜ HÂL(Dinlenme ve Rahatlık Dönemi):
Servet ve şöhret gibi mülkün semerelerinden olan hususlar elde edilmiştir. Bu yüzden devletin sahibi bütün gücünü vergi toplamaya, biriktirilen servetle binalar, muazzam sanat eserleri, geniş şehirler inşa etmeye sarf eder.
Bununla beraber çevresinin ve taraftarlarının hâllerini genişletir. Askerlerinin erzakını bol bol verir, her ay maaşlarını tam öder. Merasimlerde bunun belirtileri askerlerin elbise ve silahlarında ortaya çıkar. Mülk sahibi, bu orduyla sulh hâlindeki devletlere karşı iftihar ederken savaş hâlinde bulunduğu devletleri ise tehdit eder.
DÖRDÜNCÜ HÂL(Kanaat ve Barış Safhası):
Devlet başkanı, öncekilerin tesis ettiği şeye kanaat eder. Kendi döneminin yöneticileriyle sulh içinde yaşar.
BEŞİNCİ HÂL(Har Vurup Harman Savurma Safhası):
Devlet başkanı; eş dost için, çevresinde toplanan düşük karakterli arkadaşlar ve dalkavuklar için evvelkilerin topladıkları serveti telef eder. Büyük ve önemli işlerin başına bunları getirir.
Hükümdar, kavminden olan önemli taraftarlarının, büyük yardımcılarının ve baba dostlarının gönüllerini kırar. Onları kendine kin besleyen ve yardıma muhtaç olduğu zaman desteklerini çeken hâle getirir.
Hükümdarın, eski taraftarlarını ve adamlarını bir tarafa bırakarak yenilerini edinmesinin sebebi sadece şudur: Eskilerin gönlünde, hükümdara karşı izzet sahibi olma ve ona fazla boyun eğmeme hâli ârız olmuştur.
Devletlerin son zamanlardaki hâli işte budur. Bizzat gidip ordu mensuplarıyla temas etmekten, ihtiyaç ve dertlerini tespit etmekten uzak kalır. Devlette ihtiyarlık tabiatı hasıl olur. Müzmin bir hastalık devleti kaplar.”
Değerli Dost,
Bundan sonraki hâli sen de tahmin etmişsindir değil mi?
Vesselam…
