Mantıksızlığın Bedelleri
Mehmet Zeki Dinçarslan
Mantık, insanların basit hayatlarını sürdürürken kullanabilecekleri, çok faydalı bir alet çantasıdır. Bence zekânın tanımlarından birisi olabilecek 'sebep sonuç ilişkisi kurabilme' yeteneği doğrudan mantık yürütebilme kabiliyeti ile ilintilidir. İnsanlığın kümülatif IQ seviyesinin dramatik bir şekilde düştüğü günümüz dünyasında insanı hata yapmaktan alıkoyacak, başkalarının hatalarına karşı kendisini savunmasını sağlayacak en değerli silah mantıktır.
Gündelik hayatlarımıza ve maruz kaldığımız önermelere baktığımız zaman bunların çoğunlukla mantık örgüsünden yoksun olduğunu fark ediyoruz. Maruz kaldığımız şeylerin çeşitliliğini düşünelim önce. Televizyon haberlerinden okuldaki veli toplantısına kadar, telefon görüşmelerinden sosyal medya gönderilerine kadar o kadar fazla önermeyle karşılaşıyoruz ki siperdeki bir asker gibiyiz. Son zamanlarda yükselişini hızlandıran yapay zekâysa ayrı bir başlık. Maruz kaldığımız yayınların gerçek olup olmadığını anlamamız çok zor fakat ne olursa olsun mantık yürütmek mecburiyetindeyiz.
Mantık bize öncelikli olarak doğru kararlar vermemiz için gerekiyor. İnsanı, "karar veren canlı" olarak tanımlarsak yanlış olmaz. Gün içinde yüzlerce karar veren insan bu kararlarını neye dayanarak alıyor. Çoğu motor kararlar olsa da kritik yerlerde mantık yürüterek kararlar veriyoruz. Bu mantıkları doğru olarak üretiyor muyuz acaba? Gaza gelerek verdiğimiz kararlar var. Dolduruşa gelmeye çok açık varlıklarız. Siyasi kararlarımızı gaza gelerek veririz. İnsan ilişkilerinde hep dolduruşa gelerek yaptığımız yanlış tercihler var. Sanal kumar bağımlılığının altında gaza gelerek alınan kararlar yatıyor. Bu bağımlılık sebebiyle hayatlarını mahveden, yuvalarını yıkan, intihara sürüklenen insanlar var. Düzgün muhakeme edememenin sonuçları bunlar.
Haberlerde her gün bir dolandırıcılık vakası var. Doğru mantık yürütemeyen insanların bireysel olarak ödedikleri bedelleri bir kenara bırakalım. Yukarıda insanlığın kümülatif IQ seviyesinin dramatik bir şekilde düştüğünü söyledim. Bu düşüşün bedelini insanlığın tümü ödüyor ve daha büyük bedeller ödenecek. Çoğunluğun mantık yürütememesi bütünü etkileyen kararlar verilmesine sebep oluyor. Dolandırılmaya açık, manipülasyonu kolay, karar verme mekanizması hasarlı insanlar bütün insanlığı etkileyebilecek kararlar veriyorlar. Telefon dolandırıcılığı yüzünden haberlere düşmüş, sanal kumar oynayarak ailesinin servetini tüketmiş olan o insan verdiği oyla iktidarı belirliyor, ülkelerinin kaderi hakkında söz sahibi oluyor.
Herkesin ama herkesin doğru mantık yürütmek konusunda eğitilmesi gerekiyor. Dolduruşa gelme, acele karar verme, önyargılı davranma, karar verirken duygusallığı ön plana çıkarma karar verme süreçlerinde yapılan en temel hatalar. Bu hatalar kişiden başlayarak topluma ve insanlığa doğru uzayan bir skalada yanlış kararlar silsilesinin oluşmasına sebep oluyor. Her bireyin kendisini dış dünyadan gelen mantıksız önermelere, mantık safsatalarına karşı kendisini savunması aslına bakarsanız tüm insanlık için kritik önem taşıyor.
Mantık safsatalarına karşı savaş açmak gerekiyor. Böyle bir savaş, bugüne kadarki insanlık tarihinin yapmış olduğu en kutsal savaş olacaktır. İnsanlığın kötü gidişinin durma ve geriye gitme ihtimali varsa, bir tane küçük bir ihtimal varsa o da ancak mantıklı kararlar vermekle olabilir. Küçük yaşlardan itibaren her bireyin doğru argümanlar üretebildiği, karşılaştığı mantık safsatalarını algılayabildiği bir dünya mümkün dünyalar arasında en yaşanılabilir olacaktır.
