Türkiye yapay zeka çağında vites yükseltiyor: 5 milyon vatandaşa eğitim, 10 milyar dolarlık yatırım

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, Türkiye’nin yapay zeka alanındaki yol haritasını ortaya koydu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından haziran ayında duyurulan plan, “Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet” temasıyla hazırlandı.

Eylem planında yapay zeka alanında Türkiye’nin küresel rekabet gücünü artırmaya yönelik 4 eksen altında 16 öncelikli eylem belirlendi. Veri güvenliğinden hesaplama altyapısına, insan kaynağından yapay zeka yatırımlarına kadar birçok alanda yeni programların hayata geçirilmesi planlanıyor.

5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı

Planın dikkat çeken hedeflerinden biri toplumun yapay zeka konusunda bilinçlendirilmesi oldu. Bu kapsamda Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı hayata geçirilecek.

Programla 24 ay içerisinde 5 milyon vatandaşa ulaşılması hedefleniyor. Bunun yanı sıra Ulusal Yapay Zeka Yetenek Programı kapsamında plan dönemi sonuna kadar 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilmesi ve 500 uluslararası uzmanın Türkiye’de araştırma, girişimcilik ve eğitim faaliyetlerine katılması amaçlanıyor.

Yapay zeka için 10 milyar dolarlık yatırım hedefi

Türkiye, yapay zeka altyapısının geliştirilmesi için özel sektör yatırımlarını da harekete geçirecek.

Plan döneminde en az 10 milyar dolarlık özel sektör ağırlıklı yatırımın mobilize edilmesi hedefleniyor. Bu yatırımlar kapsamında 2030 yılına kadar en az 1 gigavat veri merkezi kurulu gücüne ve 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmine ulaşılması amaçlanıyor.

İlk 6 ay içerisinde Ulusal Yapay Zeka Hesaplama Stratejisi ile uzun vadeli yatırım planının yayımlanması planlanırken, eğitim ve çıkarım gibi farklı yapay zeka iş yüklerinin hesaplama, depolama ve ağ ihtiyaçları ayrı ayrı değerlendirilecek.

“Herkes İçin GPU” programı geliyor

Yapay zeka çalışmalarında ihtiyaç duyulan hesaplama gücüne erişimin yaygınlaştırılması amacıyla “Herkes İçin GPU Programı” başlatılacak.

Program kapsamında girişimler, KOBİ’ler, üniversite araştırmacıları ve kamu projelerinin dünya standartlarında hesaplama gücüne daha adil ve öngörülebilir şartlarla erişebilmesi hedefleniyor.

Programda enerji verimliliği, veri güvenliği, hizmet sürekliliği ve model, veri ile kod varlıklarına ilişkin fikri mülkiyet haklarının korunması gibi kriterler de dikkate alınacak.

Yapay zeka için etik kurul oluşturulacak

Türkiye, yapay zeka teknolojilerinin kullanımında vatandaşların haklarını koruyacak ve yatırımcılara öngörülebilir bir ortam sağlayacak yeni bir düzenleyici yapı oluşturacak.

Bu kapsamda kamu kurumları, özel sektör, akademi ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden oluşan Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu kurulacak.

Ayrıca TÜRKPATENT tarafından Yapay Zeka Hızlı Hat uygulaması başlatılacak. Böylece yapay zeka teknolojileri ve yapay zeka kullanan buluşlara ilişkin sınai mülkiyet başvurularının teşvik edilmesi hedefleniyor.

Kamuda yapay zeka dönüşümü hızlanacak

Kamu kurumları da yapay zeka dönüşümünün önemli aktörlerinden biri olacak. Kamu alımları yoluyla yapay zeka pazarının şekillendirilmesi planlanırken, toplam kamu yatırım programları bütçesinden yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması hedefleniyor.

Sağlık hizmetlerinde verimlilik, enerji ve şebeke optimizasyonu, akıllı üretim, kalite kontrol ve coğrafi bilgi sistemleri öncelikli alanlar arasında yer alacak.

KOBİ'lerin yapay zeka çözümlerine geçişini desteklemek amacıyla da yapay zeka kuponları ve hazır çözüm paketleri devreye alınacak.

Yapay zeka büyüme bölgeleri kurulacak

Türkiye'nin yapay zeka altyapısını güçlendirmek amacıyla yapay zeka büyüme bölgeleri ve bölgesel mükemmeliyet merkezleri oluşturulacak.

Büyük veri merkezi ve yapay zeka yatırımlarının hızlandırılması amacıyla kurulacak büyüme bölgelerinde enerji altyapısı hazır kampüslerin oluşturulması planlanıyor. Bu bölgelerde çok kiracılı yapay zeka fabrikaları da konumlandırılacak.

Bölgesel mükemmeliyet merkezlerinin ise üniversite, teknopark, TEKMER ve sanayi konsorsiyumları tarafından işletilmesi öngörülüyor.

Yapay zeka girişimlerine 25 milyar liralık fon

Eylem planında girişimcilik ve araştırma faaliyetleri için önemli finansman hedefleri de yer aldı.

Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu üzerinden temel araştırmalara 10 milyar liralık destek sağlanması planlanırken, projelerin yüzde 40'ının pilot veya prototip aşamasına ilerlemesi hedefleniyor.

Bunun yanı sıra 15 milyar liralık Yapay Zeka Büyüme Fonu oluşturulacak. Bu fonla en az 20 girişimin Seri A/B veya ölçeklenme yatırımlarına katkı sağlanması amaçlanıyor.

Robotik ve otonom teknolojilere de destek

Eylem planı yalnızca yazılım ve veri altyapısıyla sınırlı kalmayacak. Fiziksel yapay zeka ve robotik alanında da yerli üretim kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

Savunma sanayisinde kazanılan robotik ve otonom sistem yetkinliklerinin sivil alanlara aktarılması için çift kullanımlı teknoloji teşvikleri ve ortak hızlandırma programları uygulanacak.

Türkiye ayrıca otonom sürüş teknolojilerinde üretici ülke konumunu güçlendirmek amacıyla altyapı, mevzuat ve test ortamlarını geliştirecek.

2027 sonuna kadar 3 öncelikli pilot, 2 üniversite-sanayi robotik merkezi ve 3 test sahasının başlatılması planlanırken, 2030'a kadar 5 ihracat veya ortak geliştirme anlaşması imzalanması hedefleniyor.

5 ülkeyle yapay zeka işbirliği hedefleniyor

Türkiye, yapay zeka diplomasisi ve uluslararası işbirliklerini de artıracak. Bu kapsamda 2027 sonuna kadar en az 5 ülkeyle ikili yapay zeka işbirliği çerçeve anlaşması imzalanması planlanıyor.

Bölgesel ortaklıklar ve çok taraflı platformlar aracılığıyla ortak yapay zeka altyapıları, modelleri ve kapasite geliştirme programlarının hayata geçirilmesi hedefleniyor.

Kacır: Türkiye dönüşümün seyircisi değil, öncülerinden olacak

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye'nin yapay zeka dönüşümünde öncü ülkeler arasında yer alacağını belirterek, “Türkiye olarak bu dönüşümün seyircisi değil, öncülerinden olacağız” mesajını verdi.

Kacır, Türkiye'nin kendi değerleriyle yapay zeka teknolojileri geliştiren, güvenilir ürün ve hizmetler üreten ve yapay zeka çözümlerini stratejik alanlarda ölçeklendiren bir ülke haline getirileceğini ifade etti.

Türkiye'nin nitelikli insan kaynağı, AR-GE altyapısı, girişimcilik ekosistemi ve üretim kabiliyetiyle yapay zeka alanında yatırımın, yeteneğin ve yenilikçi teknolojilerin merkezi haline getirilmesinin hedeflendiğini belirten Kacır, yapay zekanın Türkiye'nin teknolojik bağımsızlığı ve ekonomik kalkınmasında yeni güç alanlarından biri olacağını vurguladı.